Odroczenie wykonania kary ograniczenia wolności – art. 62 k.k.w.

Czym jest odroczenie kary ograniczenia wolności w praktyce?

Wielu moich klientów myli pojęcia. Słyszą „odroczenie” i myślą o uniknięciu kary. Wyjaśnijmy to sobie raz na zawsze. Kara ograniczenia wolności (art. 34 k.k.) polega zazwyczaj na nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne albo na potrącaniu części wynagrodzenia. Wyrok jest prawomocny, co oznacza, że państwo ma prawo – i obowiązek – go wyegzekwować.

Zasada jest prosta: wyrok skazujący podlega wykonaniu bezzwłocznie. Jednak ustawodawca rozumie, że życie pisze różne scenariusze. Odroczenie wykonania kary ograniczenia wolności (Art. 62 Kodeksu karnego wykonawczego) to mechanizm, który mówi: „Dobrze, musisz odpracować swoje, ale rozumiemy, że w tym konkretnym momencie życiowym jest to niemożliwe bez ludzkiej tragedii”.

Możesz ubiegać się o przesunięcie startu kary, jeśli jeszcze jej nie rozpocząłeś. Jeśli już zacząłeś pracować, a pojawiły się problemy, właściwą instytucją będzie przerwa w wykonywaniu kary ograniczenia wolności, o której piszę w oddzielnym artykule.

Kiedy Sąd zgodzi się na odroczenie? („Zbyt ciężkie skutki”)

Przepis art. 62 k.k.w. posługuje się pojęciem niedookreślonym: „zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny”. Co to oznacza w języku ludzi, a nie prawników? Sąd nie stworzył zamkniętej listy powodów, ale w praktyce orzeczniczej wykształciły się pewne standardy.

Nie chodzi o to, że wykonywanie kary będzie dla Ciebie uciążliwe. Kara z definicji ma być dolegliwością – masz poczuć, że ponosisz odpowiedzialność. Sąd odrzuci Twój wniosek, jeśli napiszesz, że:

• masz daleko do miejsca pracy,
• jesteś zmęczony po swojej pracy zawodowej,
• przez potrącenia z pensji nie stać Cię na wakacje.

To są normalne konsekwencje wyroku. Aby uzyskać odroczenie, musisz wykazać sytuację nadzwyczajną, losową i zazwyczaj tymczasową. Sąd musi widzieć, że za np. 3 miesiące przeszkoda zniknie i będziesz mógł normalnie odbywać karę.

Przykłady sytuacji uzasadniających wniosek:

1. Stan zdrowia: Złamałeś nogę, jesteś po operacji, masz zaświadczenie od lekarza sądowego, że przez najbliższe 2 miesiące nie możesz wykonywać pracy fizycznej.
2. Sytuacja rodzinna: Twoja żona trafiła do szpitala, a Ty jesteś jedynym opiekunem dwójki małych dzieci. Nie masz z kim ich zostawić, by iść na prace społeczne.
3. Sytuacja zawodowa (rzadziej, ale możliwe): Prowadzisz jednoosobową działalność sezonową i właśnie masz szczyt sezonu, od którego zależy utrzymanie rodziny przez cały rok. Wykonywanie kary teraz doprowadziłoby do bankructwa (co jest „zbyt ciężkim skutkiem”), ale za 3 miesiące będziesz miał luźniejszy grafik.

Jak napisać wniosek i co w nim zawrzeć?

Procedura jest sformalizowana, ale do przejścia. Wniosek składasz do Sądu Rejonowego, który wydał wyrok w I instancji. Nawet jeśli sprawa była w apelacji, to sąd rejonowy zajmuje się wykonywaniem orzeczenia.

Co musi zawierać wniosek?

• Sygnaturę akt wykonawczych: Znajdziesz ją na wezwaniach z sądu (zazwyczaj zaczyna się od liter „Ko” lub „W”).
• Uzasadnienie: Opis Twojej sytuacji. Nie lej wody, pisz konkrety.
• Dowody: To najważniejsza część. Sąd nie uwierzy Ci na słowo. Jeśli piszesz o chorobie – załącz dokumentację medyczną. Jeśli o pracy – załącz umowę lub grafik. Jeśli o sytuacji rodzinnej – np. wypis ze szpitala członka rodziny.
• Opłatę: Wniosek podlega opłacie sądowej w wysokości 45 zł. Dowód wpłaty dołącz do pisma.

W tym samym piśmie warto zawrzeć dodatkowy wniosek o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania sprawy. To Twoje zabezpieczenie przed sytuacją, w której czekasz na termin posiedzenia, a kurator już dzwoni i grozi konsekwencjami za niestawiennictwo.

Pułapki i ryzyka – na co uważać?

Największym ryzykiem w sprawach karnych wykonawczych jest bierność lub zła komunikacja. Pamiętaj, że kara ograniczenia wolności to nie tylko praca. To też obowiązki – np. nie możesz zmieniać miejsca stałego pobytu bez zgody sądu, masz obowiązek udzielania wyjaśnień kuratorowi.

Jeśli złożysz wniosek o odroczenie, ale w międzyczasie będziesz ignorował kuratora, sąd może uznać, że „rażąco naruszasz porządek prawny”. Wtedy nie tylko nie dostaniesz odroczenia, ale narażasz się na zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności. W skrócie: za nieodpracowane godziny możesz trafić do więzienia.

Kolejna pułapka to czas. Art. 62 k.k.w. mówi jasno: odroczenie może być udzielone na czas do 6 miesięcy. To okres nieprzekraczalny. Nie możesz odkładać kary w nieskończoność. Jeśli po 6 miesiącach Twoja sytuacja się nie poprawi, będziesz musiał poszukać innych rozwiązań prawnych, takich jak zmiana formy wykonywania kary (np. z pracy na potrącenia z pensji) lub ewentualnie umorzenie reszty kary, jeśli spełnisz rygorystyczne warunki zdrowotne.

Odroczenie a powołanie do wojska

Jest jeden wyjątek, kiedy sąd musi (a nie tylko może) odroczyć wykonanie kary ograniczenia wolności. Chodzi o sytuację powołania skazanego do czynnej służby wojskowej. W takim przypadku odroczenie trwa do czasu zakończenia tej służby.

Co ciekawe, po zakończeniu służby wojskowej sąd może w ogóle zwolnić Cię z reszty kary, jeśli Twoja postawa w wojsku była nienaganna. To jednak rzadkie przypadki, dotyczące specyficznej grupy osób.

Co zrobić, jeśli Sąd odrzuci wniosek?

Postanowienie o odmowie odroczenia nie jest końcem świata, ale wymaga szybkiej reakcji. Przysługuje Ci na nie zażalenie. Masz na to 7 dni od daty ogłoszenia postanowienia (lub doręczenia, jeśli nie było Cię na posiedzeniu – choć tu procedury bywają różne, więc lepiej pilnować terminów). Zażalenie rozpoznaje sąd wyższej instancji (Sąd Okręgowy).

W zażaleniu musisz wypunktować błędy sądu rejonowego – np. to, że nie wziął pod uwagę ważnego zaświadczenia lekarskiego albo błędnie ocenił Twoją sytuację materialną. To moment, w którym pomoc profesjonalisty jest zazwyczaj niezbędna, bo druga szansa już się nie powtórzy.

Pamiętaj też, że prawo karne wykonawcze daje inne furtki. Jeśli nie odroczenie, to może odroczenie wykonania kary na zasadach ogólnych (choć to trudniejsze przy ograniczeniu wolności) lub wniosek o zmianę rygorów wykonywania pracy. Czasem rozwiązaniem jest po prostu dobre ułożenie grafiku z kuratorem, a nie walka o formalne odroczenie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o odroczenie kary