Groźby karalne – art. 190 kk

Na czym polega groźba karalna (Art. 190 KK) i kiedy jest przestępstwem?

Wielu moich Klientów myśli, że karalne jest każde niemiłe słowo czy zapowiedź zrobienia „na złość”. To mit. Artykuł 190 Kodeksu karnego jest precyzyjny, choć w praktyce sądowej jego interpretacja bywa skomplikowana. Abyśmy mogli mówić o przestępstwie, muszą zostać spełnione łącznie konkretne przesłanki.

Po pierwsze, sprawca musi grozić popełnieniem przestępstwa. Jeśli ktoś krzyczy: „Zabiję cię”, „Połamię ci nogi” (groźba uszkodzenia ciała) albo „Rozwalę ci samochód” (groźba zniszczenia mienia) – mamy do czynienia z zapowiedzią przestępstwa. Jeśli jednak słyszysz: „Zwolnię cię z pracy”, „Opowiem wszystkim, jaki jesteś”, „Pozwę cię do sądu i zlicytuję majątek” – to, choć nieprzyjemne i stresujące, nie jest groźbą karalną w rozumieniu prawa karnego. To są zapowiedzi działań cywilnoprawnych lub po prostu dokuczliwości życiowych.

Drugim kluczowym elementem jest adresat groźby. Grozić można popełnieniem przestępstwa na szkodę samej ofiary (pokrzywdzonego) lub na szkodę osoby jej najbliższej. Często zdarza się to w sprawach rozwodowych, gdzie jeden z małżonków grozi, że skrzywdzi dzieci lub partnera, jeśli nie zostaną spełnione jego żądania. Taka groźba jest traktowana przez prawo tak samo surowo.

Co to znaczy „uzasadniona obawa”? Subiektywny strach to za mało

To jest ten moment, w którym wiele spraw upada lub – przeciwnie – nabiera powagi. Kodeks karny wymaga, aby groźba wzbudzała w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona.

Co to znaczy w praktyce? Sąd nie bierze pod uwagę wyłącznie tego, co czuje pokrzywdzony (subiektywny strach), ale przykłada do sytuacji „wzorzec przeciętnego obywatela”. Sędzia zastanawia się: czy w tych okolicznościach, przeciętny, rozsądny człowiek bałby się o swoje życie lub zdrowie?

Jeśli pijany sąsiad, który ledwo stoi na nogach i jest znany z tego, że „tylko gada”, krzyczy z balkonu „Zabiję was wszystkich!”, a sąsiedzi się z tego śmieją – trudno mówić o uzasadnionej obawie. Jeśli jednak te same słowa wypowiada osoba, która w przeszłości była karana za pobicia, ma dostęp do broni albo jest znana z agresywnego zachowania – sytuacja zmienia się diametralnie.

Jak udowodnić groźby karalne? SMS, nagrania i świadkowie

Słowo przeciwko słowu to najtrudniejsza sytuacja procesowa. Dlatego, jeśli jesteś osobą pokrzywdzoną, kluczowe jest gromadzenie dowodów. Z kolei, jeśli jesteś podejrzanym – musisz wiedzieć, co prokurator może przeciwko Tobie wyciągnąć.

W dzisiejszych czasach groźby rzadko padają w cztery oczy bez śladu. Najczęściej przenoszą się do sfery cyfrowej. Dowodem w sprawie mogą być:

• Zrzuty ekranu (screenshoty) wiadomości SMS, Messenger, WhatsApp.
• Nagrania rozmów telefonicznych (pamiętaj, nagrywanie rozmowy, w której sam uczestniczysz, jest zazwyczaj dopuszczalne jako dowód w sprawie karnej).
• Zeznania świadków, którzy słyszeli awanturę.
• Billingi telefoniczne potwierdzające nękanie połączeniami.
• Nagrania z monitoringu (jeśli do konfrontacji doszło np. na ulicy).

Tryb ścigania: Bez Twojego wniosku sprawa nie ruszy

Groźba karalna jest przestępstwem ściganym na wniosek (art. 190 § 2 KK). Oznacza to, że prokurator, nawet wiedząc o zdarzeniu, nie może postawić nikomu zarzutów, dopóki pokrzywdzony wyraźnie nie zażąda ścigania sprawcy. To różnica np. w stosunku do pobicia czy znęcania się, które są ścigane z urzędu.

W praktyce wygląda to tak: idziesz na komisariat, składasz zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, a do protokołu policjant dopisuje formułkę: „Żądam ścigania i karania sprawcy…”. Dopiero po podpisaniu tego zdania machina rusza.

Czy można wycofać wniosek? Tak, ale tylko za zgodą prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) lub sądu (po wniesieniu aktu oskarżenia). W praktyce, jeśli strony się pogodzą, organy ścigania często przychylają się do cofnięcia wniosku, aby nie prowadzić sprawy „na siłę”, choć nie jest to automat.

Co grozi za art. 190 KK i jak się bronić?

Kodeks karny przewiduje za to przestępstwo grzywnę, karę ograniczenia wolności (prace społeczne) lub pozbawienie wolności do lat 2. W praktyce, jeśli sprawca nie był wcześniej karany, sądy rzadko sięgają po więzienie. Częściej kończy się na grzywnie lub pracach społecznych.

Warto jednak wiedzieć, że sam wyrok skazujący to nie wszystko. Skazanie „brudzi” kartotekę, co może utrudnić znalezienie pracy czy uzyskanie kredytu. Dlatego warto walczyć o:

• Warunkowe umorzenie postępowania – to najlepsze rozwiązanie dla osoby, która przyznaje się do winy, ale incydent był jednorazowy. Sprawa się kończy, jest okres próby, ale formalnie pozostajesz osobą niekaraną. O szczegółach pisałem w artykule o warunkowym umorzeniu.
• Uniewinnienie – jeśli brak jest dowodów na „uzasadnioną obawę” lub intencję.
• Mediację – porozumienie z pokrzywdzonym często prowadzi do łagodniejszego wyroku lub umorzenia.

Groźba a stalking i wymuszenie – różnice

Czasami jedno zachowanie wyczerpuje znamiona kilku przestępstw lub jest błędnie kwalifikowane. Warto rozróżnić:

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o groźby karalne