Recydywa podstawowa art. 64 § 1 k.k.

Czym jest recydywa podstawowa w rozumieniu Kodeksu karnego?

W języku potocznym słowo „recydywista” przylgnęło do każdego, kto po raz kolejny wchodzi w konflikt z prawem. Jednak z punktu widzenia adwokata i sali sądowej, sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. To, że ktoś był karany, a teraz ma nową sprawę, nie oznacza automatycznie, że odpowiada w warunkach recydywy z art. 64 § 1 k.k.

Kodeks karny stawia bardzo precyzyjne „bramki”, przez które musi przejść Twój życiorys, aby prokurator mógł wpisać w akt oskarżenia magiczną formułkę „w warunkach powrotu do przestępstwa”. Jest to kluczowe, ponieważ recydywa to instytucja nadzwyczajnego zaostrzenia kary. System zakłada, że skoro raz trafiłeś do zakładu karnego i to nie pomogło (nie nastąpiła resocjalizacja), to teraz trzeba sięgnąć po surowsze środki.

Zanim przejdziemy do matematyki sądowej, musisz wiedzieć jedno: walka o wykluczenie recydywy to często walka o to, czy w ogóle pójdziesz do więzienia, czy może uda się wywalczyć karę wolnościową.

3 żelazne warunki recydywy – checklista

Aby sąd mógł skazać Cię jako recydywistę, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki. Jeśli brakuje choćby jednej z nich, odpowiadasz na „zwykłych” zasadach. Przyjrzyjmy się im dokładnie.

1. Przestępstwo musi być umyślne

Zarówno to stare (za które już siedziałeś), jak i to nowe (o które toczy się sprawa), muszą być przestępstwami umyślnymi. Oznacza to, że celowo chciałeś złamać prawo albo godziłeś się na to.

Przykład? Jeśli poprzednio siedziałeś za rozbój (art. 280 k.k.), a teraz spowodowałeś wypadek samochodowy (przestępstwo nieumyślne), to nie ma mowy o recydywie. Prawo nie łączy tych dwóch światów w kontekście zaostrzenia kary.

2. Odbycie co najmniej 6 miesięcy kary izolacyjnej

To jest ten moment, gdzie najczęściej dochodzi do pomyłek w obliczeniach. Ustawa wymaga, abyś odbył co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za to pierwsze przestępstwo.

Co się wlicza do tych 6 miesięcy?

• Pobyt w Zakładzie Karnym.
• Okres, w którym stosowane było tymczasowe aresztowanie, jeśli zostało ono zaliczone na poczet kary.
• System Dozoru Elektronicznego (SDE) – tak, odbywanie kary w domu z „opaską” to też odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu tego przepisu.

3. Okres 5 lat od zakończenia kary

Nowe przestępstwo musi zostać popełnione w ciągu 5 lat od momentu, kiedy wyszedłeś na wolność (zakończyłeś odbywanie tamtej kary). Zegar startuje w momencie opuszczenia murów więzienia (lub końca dozoru elektronicznego).

Jeśli od wyjścia na wolność minęło 5 lat i jeden dzień, a Ty popełniasz nowy czyn – jesteś „czysty” w kontekście art. 64 § 1 k.k. Oczywiście sąd nadal widzi Twoją kartę karną, ale nie może zastosować tego konkretnego zaostrzenia.

Co to znaczy „przestępstwo podobne”?

To jest pole minowe, na którym często toczymy boje w sądzie. Kodeks mówi, że nowe przestępstwo musi być podobne do tego, za które byłeś już skazany. Co to znaczy w praktyce?

Zgodnie z art. 115 § 3 k.k., przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju. Mówiąc prościej: chodzi o to, w jakie dobro prawne uderzasz.

• Mienie przeciwko mieniu: Jeśli siedziałeś za kradzież (art. 278 k.k.), a teraz masz sprawę o oszustwo, to są to przestępstwa podobne (obie sprawy dotyczą majątku). Recydywa wchodzi w grę.
• Przemoc przeciwko przemocy: Jeśli siedziałeś za pobicie, a teraz masz zarzut uszkodzenia ciała – to też jest podobieństwo (życie i zdrowie).

A co, jeśli siedziałeś za kradzież, a teraz masz sprawę za jazdę po alkoholu? Tutaj podobieństwa zazwyczaj nie ma. Pierwsze to przestępstwo przeciwko mieniu, drugie – przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. W takiej konfiguracji recydywa z art. 64 § 1 k.k. nie powinna zostać zastosowana.

Ile grozi za recydywę? Matematyka kary

Skutki prawne recydywy są bolesne, ale nie zawsze tragiczne. Sąd może (zwróć uwagę na to słowo) wymierzyć karę przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

Przełóżmy to na liczby:

Załóżmy, że popełniasz przestępstwo, za które grozi od 6 miesięcy do 8 lat więzienia (np. oszustwo w typie podstawowym).

• Bez recydywy: Sędzia porusza się w widełkach 6 miesięcy – 8 lat.
• Z recydywą (art. 64 § 1 k.k.): Górna granica (8 lat) rośnie o połowę (czyli o 4 lata). Nowe maksimum to 12 lat. Sędzia może więc orzec karę np. 9 czy 10 lat, co normalnie byłoby niemożliwe.

Co ważne, podwyższenie dotyczy tylko górnej granicy. Dolna granica (minimum) pozostaje bez zmian (chyba że mamy do czynienia z tzw. recydywą wielokrotną, ale o tym za chwilę).

Czym się różni recydywa podstawowa od wielokrotnej (multirecydywy)?

To rozróżnienie jest kluczowe dla Twojej przyszłości. To, co opisuję w tym artykule, to „pierwszy stopień” recydywy. Istnieje jednak coś gorszego – recydywa wielokrotna (multirecydywa) opisana w art. 64 § 2 k.k..

W multirecydywie sąd musi wymierzyć karę powyżej dolnej granicy zagrożenia (czyli nie może dać minimalnego wyroku), a w niektórych przypadkach surowość kary jest drastyczna. Przy recydywie podstawowej (§ 1) sędzia wciąż ma większą swobodę. Może uznać, że mimo powrotu do przestępstwa, nie zasługujesz na nadzwyczajne obostrzenie.

Czy sąd musi zastosować surowszą karę?

To jest najważniejszy punkt dla Twojej obrony. Przepis art. 64 § 1 k.k. mówi, że sąd może, a nie musi wymierzyć karę w nadzwyczajnym wymiarze.

Oznacza to, że nawet jeśli formalnie spełniasz warunki recydywy (był wyrok, była odsiadka 6 miesięcy, minęło mniej niż 5 lat), sędzia ma prawo potraktować Cię łagodniej. Może wymierzyć karę w normalnych granicach, jeśli uzna, że okoliczności sprawy, Twoja postawa czy motywacja nie wymagają drakońskich środków.

Właśnie o to walczymy na sali sądowej. Pokazujemy, że powrót do przestępstwa był incydentem, wynikiem trudnej sytuacji życiowej, a nie dowodem na demoralizację. Czasem w grę wchodzi też dobrowolne poddanie się karze (art. 335 k.p.k. lub 387 k.p.k.), gdzie w ramach negocjacji z prokuratorem ustalamy wymiar kary, który będzie akceptowalny, mimo działania w recydywie.

Kiedy „brudy” znikają z papierów? Recydywa a zatarcie skazania

Wiele osób pyta: „Mecenasie, ale tamten stary wyrok miał się już zatrzeć!”. To ważne pytanie, bo zatarcie skazania powoduje, że w świetle prawa uważa się je za niebyłe. Jeśli skazanie uległo zatarciu przed popełnieniem nowego czynu, nie może ono stanowić podstawy do recydywy.

Problem polega na tym, że przy karach pozbawienia wolności okresy zatarcia są długie (zwykle 10 lat od wykonania kary). Skoro recydywa wymaga popełnienia nowego czynu w ciągu 5 lat, to matematycznie rzadko zdarza się, by skazanie zdążyło się zatrzeć w tym oknie czasowym. Niemniej, zawsze dokładnie sprawdzamy daty – czasem zmiana przepisów lub wcześniejsze darowanie kary przez Prezydenta może zmienić sytuację prawną na Twoją korzyść.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o recydywę