Stalking – art.190a kk

Czym jest stalking w świetle Kodeksu karnego? (Art. 190a § 1 KK)

Termin „stalking” wszedł do powszechnego użycia z języka angielskiego, ale w polskim prawie karnym funkcjonuje pod nazwą uporczywego nękania. Przepis art. 190a Kodeksu karnego został wprowadzony, aby chronić naszą wolność psychiczną i prawo do prywatności. W praktyce mojej kancelarii widzę, że sprawy te są niezwykle emocjonalne – często dotyczą byłych partnerów, sąsiadów czy odrzuconych wielbicieli.

Abyśmy mogli mówić o przestępstwie stalkingu, zachowanie sprawcy musi spełniać łącznie kilka warunków. Nie każde dokuczliwe zachowanie jest od razu przestępstwem. Kluczowe jest słowo uporczywość. Co ono oznacza dla Ciebie?

Uporczywość to zachowanie, które trwa przez dłuższy czas i powtarza się wielokrotnie. Sprawca musi działać ze szczególnym nastawieniem – nie odpuszcza, mimo że ofiara wyraźnie komunikuje brak chęci kontaktu. Może to przybierać formę:

• Wysyłania setek wiadomości SMS, e-maili lub wiadomości na komunikatorach.
• Głuchych telefonów w środku nocy.
• Śledzenia ofiary, wystawania pod jej domem lub pracą.
• Wysyłania niechcianych prezentów, kwiatów.

Często takim zachowaniom towarzyszą groźby karalne, co dodatkowo potęguje strach ofiary i komplikuje sytuację prawną sprawcy.

Poczucie zagrożenia i naruszenie prywatności

Samo nękanie to nie wszystko. Zachowanie sprawcy musi wywołać u pokrzywdzonego uzasadnione poczucie zagrożenia lub istotnie naruszyć jego prywatność. To tutaj najczęściej toczy się walka w sądzie.

Uzasadnione poczucie zagrożenia oznacza, że strach musi być obiektywny. Sąd zastanowi się: „Czy przeciętny Kowalski w tej sytuacji bałby się o swoje życie lub zdrowie?”. Jeśli sprawca dzwoni 50 razy dziennie, ale milczy – to budzi lęk. Jeśli wysyła zdjęcia Twojego domu z ukrycia – to budzi przerażenie.

Z kolei istotne naruszenie prywatności może wystąpić nawet bez gróźb. Przykładem może być sytuacja, w której sprawca nachodzi Cię w miejscu pracy, robi awantury przy współpracownikach, albo – co zdarza się coraz częściej – publikuje w sieci informacje o Twoim życiu intymnym. Często wiąże się to z wtargnięciem na teren posesji, co może wypełniać znamiona innego czynu, jakim jest naruszenie miru domowego.

Kradzież tożsamości w sieci – stalking z art. 190a § 2 KK

Kodeks karny przewiduje drugą, odrębną postać stalkingu. To tzw. kradzież tożsamości (podszywanie się). W dobie mediów społecznościowych to plaga. Przestępstwo to popełnia ten, kto podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek (zdjęcie) lub dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

Przykłady z życia wzięte?

• Założenie fałszywego profilu na portalu randkowym ze zdjęciem ofiary i jej numerem telefonu.
• Zamawianie na koszt ofiary towarów (np. pizzy, taksówek, drogiego sprzętu RTV).
• Wysyłanie obraźliwych maili do szefa ofiary z jej skrzynki pocztowej (lub łudząco podobnej).

W tym przypadku celem sprawcy jest wyrządzenie szkody. Jeśli zamówiono na Twój adres drogi sprzęt, w grę może wchodzić także usiłowanie oszustwa, co znacznie zaostrza odpowiedzialność karną.

Jak zgłosić stalking? Procedura krok po kroku

Stalking jest przestępstwem ściganym na wniosek. To kluczowa informacja. Oznacza to, że policja i prokuratura, nawet wiedząc o nękaniu, nie mogą podjąć działań procesowych przeciwko sprawcy, dopóki wyraźnie nie zażądasz jego ścigania. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy pokrzywdzony targnie się na własne życie w wyniku nękania – wtedy ściganie następuje z urzędu.

Aby sprawa miała szansę w sądzie, musisz się przygotować. Pamiętaj o zawiadomieniu o możliwości popełnienia przestępstwa złożonym na piśmie lub ustnie do protokołu. To moment, w którym machina rusza.

Oskarżenie o stalking – jak się bronić?

Patrząc z drugiej strony – nie każdy konflikt to stalking. Często reprezentuję osoby, które w emocjach po rozstaniu próbowały odzyskać swoje rzeczy od byłego partnera lub wyjaśnić powody zerwania, a zostały oskarżone o nękanie z art. 190a KK. Granica jest cienka.

Linia obrony często opiera się na wykazaniu braku uporczywości lub innego celu działania. Jeśli dzwoniłeś do byłej żony 20 razy, ale tylko po to, by ustalić opiekę nad dzieckiem lub odzyskać klucze do mieszkania, a ona nie odbierała – trudno mówić o nękaniu w rozumieniu kodeksowym. Twoim celem nie było dręczenie, lecz załatwienie konkretnej sprawy życiowej.

Jeśli zostałeś zatrzymany lub wezwany na komendę, kluczowe jest pierwsze przesłuchanie podejrzanego. To, co powiesz do protokołu, zostanie z Tobą do końca sprawy. Czasami jedno niefortunne zdanie („No pisałem, bo chciałem, żeby cierpiała tak jak ja”) zamyka drogę do uniewinnienia.

Co grozi za stalking? (Nowe przepisy)

Prawo w tym zakresie uległo zaostrzeniu. Obecnie za stalking (art. 190a § 1 KK) grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. To już nie są żarty – to poważne przestępstwo, za które realnie można trafić do więzienia, zwłaszcza jeśli sprawca był już wcześniej karany.

Jeżeli skutkiem nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie (art. 190a § 3 KK), sprawcy grozi kara od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. W takich sytuacjach sprawy trafiają do Sądu Okręgowego, a obrona jest znacznie trudniejsza.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o stalking