System dozoru elektronicznego (SDE)

Co to jest System Dozoru Elektronicznego i kto może z niego skorzystać?

Wielu moich Klientów myśli o Systemie Dozoru Elektronicznego (SDE) jak o „wywinęciu się” od kary. To błąd w myśleniu, który może kosztować Cię odrzucenie wniosku. Sąd Penitencjarny musi widzieć, że rozumiesz powagę sytuacji. SDE to więzienie w domu. Zamiast strażnika, pilnuje Cię nadajnik (przypominający duży zegarek) założony na nogę oraz urządzenie monitorujące podłączone do prądu w Twoim mieszkaniu.

Aby w ogóle myśleć o złożeniu wniosku, musisz spełnić tzw. warunki formalne. Bez nich Sąd odrzuci pismo bez czytania uzasadnienia.

Kluczowe warunki udzielenia zgody na dozór:

1. Wymiar kary: Orzeczona kara pozbawienia wolności nie może przekraczać 1 roku i 6 miesięcy. Dotyczy to także sumy kilku kar, które masz odbyć jedna po drugiej.
2. Brak recydywy wielokrotnej: Chodzi o recydywę z art. 64 § 2 Kodeksu karnego (jeśli jesteś recydywistą „prostym”, droga nie jest zamknięta).
3. Miejsce pobytu: Musisz mieć gdzie mieszkać. Nie musi to być Twoje mieszkanie własnościowe – może być wynajęte lub należeć do rodziny, ale musisz mieć do niego tytuł prawny lub zgodę właściciela.
4. Zgoda domowników: To punkt, o którym wielu zapomina. Wszyscy pełnoletni domownicy muszą wyrazić pisemną zgodę na to, byś odbywał karę w ich towarzystwie. Dlaczego? Bo instalacja urządzeń monitorujących ingeruje też w ich życie prywatne (wizyty kuratora, patrole techniczne).

Często o SDE pytają osoby skazane za jazdę pod wpływem alkoholu (art. 178a k.k.). W takich przypadkach szansa na dozór jest zazwyczaj duża, pod warunkiem, że przekonamy Sąd, iż Twoja postawa na wolności będzie poprawna.

Jak wygląda procedura ubiegania się o „obrączkę”?

Procedura jest sformalizowana i wymaga precyzji. Pamiętaj, że Sąd Penitencjarny nie ma obowiązku przyznania Ci dozoru. To jego dobra wola, wynikająca z oceny Twojej osoby. Musimy wykazać, że cele kary zostaną osiągnięte w warunkach wolnościowych.

Krok 1: Złożenie wniosku

Wniosek składa się do Sądu Okręgowego (Wydział Penitencjarny) właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania. Wniosek jest wolny od opłat sądowych. Co musi zawierać?

• Dokładne dane wyroku (sygnatura akt).
• Adres, pod którym kara ma być odbywana.
• Harmonogram (propozycja): w jakich godzinach pracujesz, kiedy robisz zakupy.
• Uzasadnienie: dlaczego izolacja więzienna jest zbędna? (np. masz pracę, utrzymujesz rodzinę, chorujesz, a przestępstwo było incydentem).

Warto w tym miejscu zasięgnąć porady profesjonalisty. Jako kancelaria zajmująca się pomocą dla skazanych, wiemy, jakie argumenty trafiają do sędziów penitencjarnych, a jakie są traktowane jako puste słowa.

Krok 2: Pomiary techniczne

Zanim Sąd wyznaczy termin posiedzenia, zleci podmiotowi dozorującemu sprawdzenie warunków technicznych. Do Twojego domu przyjadą technicy. Sprawdzą zasięg sieci komórkowej (GSM) i możliwość instalacji urządzenia stacjonarnego. Jeśli zasięg jest zbyt słaby, procedura kończy się fiaskiem – technologia jest tutaj bezlitosna.

Krok 3: Wywiad środowiskowy

Spodziewaj się wizyty kuratora sądowego. Porozmawia z Tobą, Twoją rodziną, a czasem nawet z sąsiadami. Kurator sprawdzi, czy w domu nie ma libacji alkoholowych, czy pracujesz, i czy rodzina faktycznie zgadza się na Twoją obecność.

Życie z „bransoletką” – harmonogram i rygory

Załóżmy, że się udało. Masz dozór. Jak wygląda Twoje życie? Urządzenie na nodze jest wodoodporne i hipoalergiczne, ale niezniszczalne. W domu stoi „baza”, która łączy się z nadajnikiem. Musisz być w zasięgu bazy w godzinach wyznaczonych przez Sąd.

Święty Harmonogram

To najważniejszy dokument w Twoim życiu na najbliższe miesiące. Sąd ustala przedziały czasowe, np.:

• 07:00 – 16:00: Praca i dojazd (jesteś poza zasięgiem bazy).
• 16:00 – 17:00: Zakupy/załatwianie spraw życiowych.
• 17:00 – 07:00: Pobyt w domu (kara).

Jeśli spóźnisz się 5 minut, system to odnotuje. Zadzwoni do Ciebie operator z Centrali Monitorowania. Musisz mieć żelazne usprawiedliwienie (np. awaria autobusu potwierdzona przez przewoźnika, wypadek). „Korki na mieście” to zazwyczaj za mało.

Pamiętaj, że nawet będąc na SDE, możesz ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Odbywanie kary w systemie dozoru nie blokuje tej możliwości – wręcz przeciwnie, poprawne zachowanie w SDE jest świetnym argumentem dla Sądu.

SDE a zastępcza kara pozbawienia wolności

Co, jeśli nie zostałeś skazany na więzienie wprost, ale np. na ograniczenie wolności (prace społeczne), których nie wykonałeś? Sąd zamienił to na więzienie (zastępcza kara). Czy wtedy można mieć SDE?

Tak! Przepisy pozwalają na stosowanie dozoru również wobec zastępczej kary pozbawienia wolności (za prace społeczne lub grzywnę), o ile wymiar tej zastępczej kary nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy. Procedura jest identyczna. Jeśli jednak dopiero grozi Ci zamiana prac społecznych na więzienie, warto najpierw spróbować wniosku o wstrzymanie wykonania zastępczej kary i powrót do odrabiania prac.

Co zrobić, gdy Sąd odmówi udzielenia zgody?

Odmowa to nie koniec świata, ale sytuacja staje się trudna. Na postanowienie odmowne przysługuje zażalenie do Sądu Apelacyjnego. Masz na to 7 dni. W zażaleniu musimy wypunktować błędy Sądu I instancji – np. błędną ocenę Twojej postawy czy zlekceważenie sytuacji rodzinnej.

Jeśli już trafiłeś do Zakładu Karnego, bo nie zdążyłeś z wnioskiem o SDE, nadal możesz o niego walczyć „zza krat”. Procedura jest wtedy prowadzona przed Sądem Penitencjarnym właściwym dla miejsca położenia więzienia. W takiej sytuacji alternatywą może być też przerwa w karze (np. ze względów zdrowotnych), która po roku może zostać przekształcona w warunkowe zwolnienie.

Często pytacie mnie też o różnice między SDE a przepustkami. SDE to tryb stały. Przepustka, czyli zezwolenie na czasowe opuszczenie zakładu karnego, to nagroda jednorazowa. Dozór elektroniczny to systemowe rozwiązanie problemu odbywania kary.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o Dozór Elektroniczny