Jakie są obowiązki skazanego, gdy dostanie zezwolenie na czasowe opuszczenie zakładu karnego?

O jakich „wyjściach” z więzienia w ogóle mówimy?

Zanim przejdziemy do konkretnych obowiązków, musimy ustalić, na jakiej podstawie znajdujesz się poza murami więzienia. W prawie karnym wykonawczym istnieje kilka trybów czasowego opuszczenia zakładu karnego, a obowiązki mogą się nieznacznie różnić w zależności od podstawy prawnej. Najczęściej mamy do czynienia z sytuacją, gdy korzystasz z systemu nagród w więziennictwie.

Kodeks karny wykonawczy (KKW) przewiduje m.in.:

• Zezwolenie na widzenie bez dozoru poza obrębem ZK: To krótki czas, maksymalnie do 30 godzin jednorazowo. Zazwyczaj spędzasz ten czas z osobą najbliższą.
• Nagroda wolnościowa (przepustka): Zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego bez dozoru na okres nieprzekraczający jednorazowo 14 dni. To klasyczna „przepustka”, o którą walczy większość osadzonych.
• Zezwolenie losowe: Udzielane w sytuacjach wyjątkowych (pogrzeb, ciężka choroba członka rodziny), do 5 dni.

Niezależnie od tego, czy starasz się dopiero o samo zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego, czy już masz decyzję w ręku – musisz wiedzieć, że każda minuta na wolności jest reglamentowana. To nie jest „urlop” w cywilnym tego słowa znaczeniu. To dalszy ciąg odbywania kary, tyle że w zmienionych warunkach.

Obowiązek nr 1: Zgłoszenie na Policję (bezzwłocznie!)

To jest punkt, na którym wykłada się wielu osadzonych. Przepis mówi jasno: Twoim podstawowym obowiązkiem jest bezzwłoczne zgłoszenie się do jednostki Policji, właściwej terytorialnie dla miejsca Twojego przebywania.

Co to znaczy w praktyce?

• Gdzie? Jeśli we wniosku o przepustkę podałeś adres pobytu u żony we Wrocławiu na Psim Polu, musisz udać się na komisariat obsługujący ten rejon, a nie na dowolny komisariat w centrum miasta, bo „było po drodze”.
• Kiedy? „Bezzwłocznie” w języku prawniczym oznacza „bez zbędnej zwłoki”. Nie oznacza to, że musisz biec sprintem z pociągu, ale oznacza, że zgłoszenie na Policję ma być Twoją pierwszą czynnością po dotarciu do miejsca pobytu. Nie idziesz najpierw na obiad, nie odwiedzasz kolegów. Najpierw Policja, potem reszta.
• Zmiana miejsca: Jeśli w trakcie przepustki zmieniasz miejsce pobytu (nawet jeśli to wyjazd na działkę pod miastem), musisz to zgłosić na Policji właściwej dla nowego miejsca.

Obowiązek nr 2: Terminowy powrót (świętość)

To najważniejszy punkt. Nagrody wolnościowe opierają się na zaufaniu. System penitencjarny zakłada: „Wypuszczamy Cię, ale wierzymy, że wrócisz”. Jeśli zawiedziesz to zaufanie, odbudowanie go może zająć lata.

Godzina powrotu wpisana w przepustce jest nieprzekraczalna. Jeśli masz wrócić do 16:00, to o 16:01 jesteś spóźniony. Nie ma „kwadransa studenckiego”. Administracja więzienna jest biurokratyczna i precyzyjna.

Dlaczego to tak ważne? Ponieważ niepowrót z przepustki może zostać potraktowany dwojako:

1. Naruszenie dyscyplinarne: Jeśli spóźnisz się chwilę, prawdopodobnie skończy się na karze dyscyplinarnej i wstrzymaniu nagród na min. 6 miesięcy.
2. Przestępstwo (Art. 242 KK): Jeśli nie wracasz dłużej i ukrywasz się, prokurator może postawić Ci zarzut tzw. bezprawnego uwolnienia się (niepowrót do zakładu karnego). Wtedy nie dość, że wracasz do celi, to jeszcze doliczą Ci nowy wyrok.

Czego nie wolno, a co trzeba? (Dodatkowe warunki)

Dyrektor Zakładu Karnego, wydając zgodę na Twoje wyjście, może (i zazwyczaj to robi) nałożyć na Ciebie dodatkowe obowiązki. Katalog tych obowiązków jest otwarty, ale muszą one być ściśle związane z celami kary. Zostaniesz o nich pouczony na piśmie przed wyjściem.

Najczęstsze obostrzenia:

• Całkowity zakaz spożywania alkoholu: To standard. Przy powrocie do ZK przejdziesz badanie alkomatem. Wynik inny niż 0,00 mg/l to katastrofa. Nawet jedno piwo wypite dzień przed powrotem może wykazać śladowe ilości. Nie ryzykuj.
• Zakaz kontaktu z określonymi osobami: Dotyczy to np. współsprawców, ofiar przestępstwa czy środowiska kryminogennego.
• Zakaz udziału w imprezach masowych: Często skazani nie mogą chodzić na mecze czy koncerty, gdzie ryzyko incydentów jest wyższe.
• Częstsze meldowanie się: Dyrektor może nakazać Ci zgłaszanie się na Policję codziennie, a nie tylko raz po przyjeździe.

Co ciekawe, dyrektor może Cię też zobowiązać do pozytywnych działań, np. do pomocy rodzinie w remoncie czy opiece nad dziećmi. Jeśli przepustka była „losowa” na pogrzeb – masz obowiązek w tym pogrzebie uczestniczyć.

Co jeśli powinie Ci się noga?

Niestety, życie pisze różne scenariusze. Czasem dochodzi do sytuacji, w której skazany – nawet niechcący – łamie zasady.

Jeśli zostaniesz zatrzymany przez Policję na przepustce (np. za awanturę domową, bójkę czy prowadzenie auta po alkoholu), konsekwencje są natychmiastowe:

1. Nagroda (przepustka) zostaje cofnięta.
2. Policja doprowadza Cię z powrotem do Zakładu Karnego (w asyście, co jest dodatkowym wstydem przed sąsiadami).
3. Dyrektor podejmuje decyzję o wstrzymaniu nagród na co najmniej 6 miesięcy.
4. Sędzia penitencjarny może uznać, że czas spędzony na wolności (nawet ten legalny) nie wlicza się do odbywanej kary. To oznacza, że „straciłeś” te dni i musisz je odsiiedzieć jeszcze raz.

Podobny rygor dotyczy sytuacji, gdy starasz się o przerwy w wykonywaniu kary. Tam również każde naruszenie porządku prawnego skutkuje odwołaniem przerwy i nakazem powrotu.

Czy mogę się odwołać od dodatkowych nakazów?

Tak. Decyzja Dyrektora ZK (np. nakazująca codzienne meldowanie się na Policji, co może być uciążliwe, jeśli mieszkasz daleko od komendy) podlega zaskarżeniu. Masz na to 7 dni od daty zapoznania się z decyzją. Skargę rozpatruje Sędzia Penitencjarny.

Warto jednak rozważyć, czy „walka” o zmianę obowiązków jest opłacalna. Często lepiej zacisnąć zęby i wykonać polecenia, budując wizerunek skazanego zdyscyplinowanego, co w przyszłości ułatwi uzyskanie odroczenia wykonania kary (jeśli wyrok nie był jeszcze wykonywany) lub warunkowego zwolnienia.

Uwaga kierowcy: Przepustka a prawo jazdy

Częste pytanie: „Mecenasie, czy na przepustce mogę prowadzić auto?”. Odpowiedź brzmi: tak, o ile masz ważne prawo jazdy i nie orzeczono wobec Ciebie sądowego zakazu prowadzenia pojazdów.

Jeśli jednak siedzisz w więzieniu za jazdę po pijanemu i masz aktywny zakaz prowadzenia pojazdów, to absolutnie nie wsiadaj za kierownicę. Złamanie tego zakazu to przestępstwo z art. 244 KK. Jeśli zrobisz to na przepustce, wracasz do więzienia z nowym wyrokiem i opinią niepoprawnego recydywisty. To samo dotyczy sytuacji prowadzenia pod wpływem alkoholu – nawet jeśli nie masz zakazu, „wpadka” na promilach podczas przepustki to koniec marzeń o wolności na długi czas.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania